Plato en The Lego Movie

In The Lego Movie (2014) bindt een talentloze Legolandbewoner de strijd aan met de slechte Lord Business. De tijd dringt, want Lord Business is van plan het Lego universum onveranderbaar te maken en zo alle creativiteit uit te bannen. Zijn geheime wapen: een tube lijm. Hoe kinderachtig het conservatieve plan van deze slechterik op het eerste gezicht misschien lijkt, het verschilt in essentie weinig van de ideeën over de ideale samenleving van de meest bewierookte filosoof aller tijden, Plato. Tenminste, dat is de kritiek die Plato krijgt van Karl Popper in diens De open samenleving en haar vijanden.
Volgens Plato was vroeger alles beter. Dat gold met name in de politiek. In Plato’s Athene liep het volk te hoop voor de nieuwste trend: democratie. Maar het Atheense democratische experiment was volgens Plato niet meer dan de laatste stap in de degeneratie van de maatschappij. De aristocratie, de ideale samenleving, lag ver in het verleden. Het dichtst in de buurt kwam de timocratie, waarin eer de belangrijkste waarde is. Plato bewonderde de oorlogszuchtige stadstaat Sparta, een samenleving waarin de opvoeding van de vrije mannen alleen draaide om moed en krijgskunst. Spartaanse mannen kenden slechts een beroep, dat van soldaat. Bij de geboorte werden kinderen door de ouderenraad geïnspecteerd op mankementen, en onwaardige exemplaren werden direct in de Apothetae geworpen. Jongens die deze primitieve vorm van eugenetica overleefden waren veilig tot hun zevende jaar, waarna ze onderdeel werden van de verplichte staatsopvoeding. Die was erop gericht van de jongen de best mogelijke krijger te maken, en daarbij werd geen middel geschuwd. Honger, lijfstraffen en niet aflatende tucht zorgden ervoor dat de Spartaan op zijn twintigste een gedisciplineerde en fysiek geharde strijder was, en bovenal: een solide onderdeel van de Spartaanse oorlogsmachine, de falanx. De falanx was slechts effectief zolang de schilden van de soldaten bleven overlappen. Het was van vitaal belang dat iedere soldaat zijn plek kende en hield. In de falanx bestond geen ruimte voor individuele kwaliteiten. Het individu was altijd ondergeschikt aan het geheel. Dat was het hoogste doel van de Spartaanse staatsinrichting. De Spartaanse maatschappij kan met recht worden beschouwd als de prototypische fascistische samenleving.

legofalanx
Plato had met name waardering voor de duidelijke klassenstructuur van Sparta. De Spartanen waren voltijd soldaat en werkten niet met hun handen. De bevolking in de gebieden rond Sparta bestond uit onderworpen slaven, heloten, die het werk deden. Deze situatie kwam dicht in de buurt van Plato’s ideale samenleving, bestaande uit de klassen van werkers, wachters en heersers. De indeling in klassen was praktisch onveranderlijk, want Plato beschouwde rechtvaardigheid niet als bijvoorbeeld gelijkheid van individuen voor de wet, maar als: het individu moet zijn plaats in de samenleving kennen en tevreden zijn. Het uitsluiten van maatschappelijke verandering moet voorkomen dat de staat nog verder verwijderd raakt van de ideale maatschappij die het ooit was. Elke verandering van een ideale situatie is immers per definitie een verslechtering. De kritiek van Popper op Plato, in de jaren ’30 en ’40 van de vorige eeuw, luidde dat Plato’s totalitaire en fascistoïde denken had bijgedragen aan de totstandkoming van de totalitaire regimes van Popper’s tijd. Popper verdedigt de liberale democratie, waarin individualisme belangrijker is dan collectivisme, en waarin de burgers inspraak hebben op de regels waar ze zich aan moeten houden. Een dergelijke samenleving moet altijd kunnen veranderen, en biedt geen plaats aan Plato’s bevroren samenleving, of aan de tube lijm van Lord Business.
In The Lego Movie blijkt dat Lord Business het door een jongetje bedachte lego-alter ego is van zijn vader. De vader was daadwerkelijk van plan zijn legostad te vereeuwigen door de blokjes vast te lijmen. De film kent een hartverwarmend einde als de vader afziet van zijn plan en zijn zoon de ruimte geeft om zijn schepping te veranderen, af te breken, en iets nieuws te creëren.

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *